Granice Nauki X: Przełomy w nauce

Granice Nauki X: Przełomy w nauce

14.09.2017
Czyta się kilka minut
Jubileuszowy, dziesiąty cykl wykładów Granice Nauki odbędzie się pod hasłem „Przełomy w nauce”.
T

Tym razem w ramach Granic Nauki skupimy się na wybranych, przełomowych zagadnieniach w historii nauki – w chemii, fizyce, biologii i naukach o umyśle. Skupimy się na historycznych postaciach i dokonaniach, ale nie zabraknie też opowieści o współczesnych przełomowych dokonaniach w tych dziedzinach, z pokazaniem, jak dana idea czy koncepcja kształtowała się i dojrzewała w ciągu minionych dekad.

Tym razem zapraszamy Państwa do De Revolutionibus Books&Cafe (ul. Bracka 14 w Krakowie) na aż 40 wykładów otwartych, które odbywać się będą w czwartki – co tydzień w godz. 18-19 i 19-20 odbywać się będą na dwa wykłady. Jak zwykle, wszystkie spotkania zostaną nagrane i udostępnione na naszym kanale Youtube.com/CopernicusCenter

Wykłady rozpoczniemy już 21 września – naszymi pierwszymi prelegentami będą dr Mariusz Gogól, biolog (UJ) oraz dr Łukasz Lamża, filozof i popularyzator nauki (UPJP II, Centrum Kopernika, Tygodnik Powszechny), a bohaterami wystąpień: Hans Krebs, słynny biochemik i noblista, a także… pierwotniaki (Łukasz Lamża opowie o historii naszego postrzegania i rozumienia mikroorganizmów).

Tydzień później (28 września) dr Mateusz Hohol (IFIS PAN, Centrum Kopernika) opowie o słynnej mapie Brodmanna i historii poglądów na temat modularności mózgu, a Bartosz Janik – o farmakologicznej rewolucji w psychiatrii.

Wykładom z serii „Granice Nauki” towarzyszyć będzie publikacja kilkudziesięciu artykułów popularnonaukowych, w podobnej tematyce, na w serwisie GraniceNauki.pl. Przygotujemy również cztery dodatki popularnonaukowe do „Tygodnika Powszechnego” z serii „Wielkie Pytania” – każdy z nich poświęcimy starszej i nowszej historii jednej z czterech wymienionych dziedzin. Każdy dodatek zaprezentujemy podczas specjalnej dyskusji, w której wezmą udział autorzy tekstów opublikowanych w dodatku.

Do lektury nowych artykułów popularnonaukowych zapraszamy również 21 września, zaś pierwsze dwa dodatki do „Tygodnika Powszechnego” ukażą się w listopadzie.

Kolejny cykl wykładów „Granice Nauki” oraz kolejna seria publikacji popularnonaukowych przygotowywana jest w ramach realizowanego przez Fundację Centrum Kopernika projektu „Wielkie Pytania cz. II: przełomy w nauce”, finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego ze środków na upowszechnianie nauki.

Dlaczego skupimy się na historii nauki?

Choć za symboliczną datę powstania nowożytnej fizyki, a także współczesnej metody naukowej, najczęściej uznaje się rok 1687, kiedy to ukazało się dzieło Izaaka Newtona „Philosophiae Naturalis Principia Mathematica” (Matematyczne zasady filozofii przyrody), już od początków racjonalnej refleksji nad światem – choćby w wydaniu jońskich filozofów przyrody - intelektualna działalność uczonych opierała się na podobnych założeniach. Polegała ona na formułowaniu hipotez czy koncepcji, które miały wyjaśniać jakieś aspekty funkcjonowania rzeczywistości, przy czym propozycje te najczęściej powstawały jako komentarze, uzupełnienia czy rewizje koncepcji wypracowanych przez poprzedników. Teorie filozoficzne czy naukowe nigdy nie były zawieszone w próżni, lecz zawsze nawiązywały – choćby krytycznie – do wcześniejszych poglądów innych uczonych. Nawet przełomowe odkrycia, które wymagały zanegowania dotychczas uznawanych koncepcji (jak rewolucyjny heliocentryczny model Mikołaja Kopernika), nie pojawiały się znikąd, ale musiały korzystać chociażby z wypracowanych w toku ewolucji ludzkiej myśli pojęć naukowych bądź filozoficznych. Wiadomo też, że wielu najwybitniejszych myślicieli wszech czasów było zafascynowanych historią swojej dyscypliny i doskonale ją znało.

Innymi słowy, nauka od zawsze funkcjonuje podobnie: społeczność naukowców identyfikuje problemy naukowe i przedstawia teorie, które mają je wyjaśniać lub rozwiązywać. Kolejni uczeni, wykształceni na teoriach swoich poprzedników, identyfikują coraz to nowe problemy i proponują nowe rozwiązania. Myślą schematami wypracowanymi przez swoich poprzedników. Wiele z tych schematów z perspektywy czasu okazuje się błędnych, ale to te błędne schematy były odniesieniem dla tych koncepcji, które okazały się bardziej trafne.

Ten fakt silnego zakorzenienia naukowych idei w historii nauki doskonale ilustruje słynna, wymyślona przez Otto Neuratha metafora nauki jako okrętu znajdującego się na morzu, który nie może wpłynąć do żadnego suchego doku, by można go było rozebrać i zbudować na nowo. Okręt nauki może być przebudowywany wyłącznie kawałek po kawałku, na pełnym morzu, wyłącznie dzięki tym materiałom, które akurat są pod ręką.

Historia nauki ma więc znaczenie nie tylko – korzystając ze znanego podziału wprowadzonego przez Hansa Reichenbacha i przyjętego przez Karla Poppera – w mniej znaczącym „kontekście odkrycia” teorii naukowej. Nie chodzi wyłącznie o inspiracje – z historii nauki lub z innych obszarów kultury – które pozwoliły danemu naukowcowi sformułować trafną teorię. Historia nauki rzutuje bowiem także na „kontekst uzasadnienia”, ponieważ w uzasadnieniu teorii naukowych korzysta się z pojęć, idei czy wiedzy tła, będących elementem historycznej spuścizny wielu pokoleń uczonych.

Znajomość historii nauki jest więc nie do przecenienia. Wiedza o najważniejszych zagadnieniach z historii różnych dziedzin ma wymiar nie tylko czysto erudycyjny – wydaje się ona niezbędna, by możliwe było dokładne zrozumienie, czym jest i jak funkcjonuje współczesna nauka, jakie są jej możliwości i jaki charakter mają jej ograniczenia. Bez znajomości historii nauki trudno zrozumieć wiele współczesnych naukowych zagadnień i wyzwań. Co więcej, nauka jest jednym z najwspanialszych osiągnięć ludzkości i bardzo ważną częścią ludzkiej kultury. Pełne uczestnictwo w kulturze wymaga wiedzy o nauce i znajomości jej historii.

Dodaj komentarz

Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez Użytkowników w ramach komentarzy do Materiałów udostępnianych przez Usługodawcę.

Zapoznaj się z Regułami forum
Jeśli widzisz komentarz naruszający prawo lub dobre obyczaje, zgłoś go klikając w link "Zgłoś naruszenie" pod komentarzem.

Zaloguj się albo zarejestruj aby dodać komentarz