O nas

Czym jest Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych?

 

Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych jest jednostką wspólną Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II powołaną w 2008 r. na podstawie uchwał senatów obu uczelni z inicjatywy ks. prof. Michała Hellera.


Obszary działalności

  • Badania naukowe w obszarze kosmologii, neuroscience, nauk ewolucyjnych, teologii oraz filozoficznych zagadnień tych dyscyplin, historii nauki i relacji między nauką a religią
  • Edukacja (obecnie Copernicus College, a wcześniej uzupełniające studia magisterskie "Filozofia w nauce" oraz podyplomowe studia "Nauka i religia")
  • Popularyzacja nauki (m.in. serwis GraniceNauki.pl, dodatki popularnonaukowe do "Tygodnika Powszechnego", serie wykładów "Granice Nauki" i "Copernicus Center Lectures", kanał Youtube)
  • Publikacje (oficyna Copernicus Center Press)

 

 

Krótka historia Centrum Kopernika

 

Swoje formalne istnienie Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych rozpoczęło 1 października 2008 r., ale idee, które z czasem doprowadziły do powołania Centrum, od dawna dojrzewały w krakowskim środowisku. Skonkretyzowały się one najpierw w postaci grupy uczonych skupionych wokół Michała Hellera i Józefa Życińskiego, która z czasem przyjęła nazwę Ośrodka Badań Interdyscyplinarnych (OBI). Flagowymi przedsięwzięciami OBI były coroczne Krakowskie Konferencje Metodologiczne oraz czasopismo naukowe "Zagadnienia Filozoficzne w Nauce".

W ramach OBI uprawiano badania interdyscyplinarne, ale ze specyficznej perspektywy. Hasłem OBI jest „filozofia w nauce”, to znaczy tropienie filozoficznych zagadnień, które znajdują się na pograniczu lub leżą u podłoża różnych nauk przyrodniczych. 

Uprawianie refleksji filozoficznej ma to do siebie, że w jej trakcie mnożą się pytania i poszerza się zakres problematyki. Było to wyraźnie widoczne w działalności OBI. Tradycyjne zagadnienia, jakie powstają na styku filozofii i nauk przyrodniczych, trzeba było rozszerzyć o bardziej szczegółowe dziedziny badań, np. konkretne teorie matematyczne i fizyczne oraz ich filozoficzne implikacje, różne zagadnienia związane z ewolucjonizmem i jego historią, szczegółowe problemy z logiki i metodologii oraz coraz bardziej rozszerzający się krąg zagadnień związanych z naukami neurokognitywnymi. Szczególnie pomocna w tych badaniach okazała się historia nauki (nie tylko ogólna, ale także poszczególnych teorii naukowych), jako ważne narzędzie do zrozumienia fenomenu nauki.

Przy takim szerokim kręgu zagadnień musiały ujawnić się problemy z dziedziny wzajemnych relacji między nauką a teologią. Historia nauki jest pełna tego rodzaju odniesień. Zagadnienia z kręgu „nauka a teologia” stały się, obok filozofii w nauce, drugim wiodącym tematem działalności OBI.

Z czasem obszary działalności OBI stały się tak rozległe, że zaczęły przerastać organizacyjne możliwości Ośrodka. Pojawiła się konieczność powołania bardziej zorganizowanych grup badawczych, a także większego zinstytucjonalizowania dotychczasowej działalności. Pierwsze, wyraźne sugestie idące w kierunku stworzenia bardziej formalnego ośrodka pojawiły się ze strony Fundacji Templetona, a zwłaszcza Charlesa Harpera, zajmującego wówczas ważną pozycję w tej Fundacji. Jeszcze podczas swoich studiów doktoranckich w Cambridge Harper przyjechał do Krakowa i zapoznał się z działalnością OBI. Potem, gdy związał się z Fundacją Templetona, doszedł do wniosku, że krakowski ośrodek powinien rozszerzyć swoją działalność zagraniczną na kraje Europy wschodniej i centralnej. Członkowie OBI uważali wówczas, że pomysł ten wykracza poza ich organizacyjne możliwości, ale idea co jakiś czas powracała.

Dyskusje nad przekształceniem OBI nasiliły się w 2007 r. Po zakończonej XI Konferencji Metodologicznej poświeconej prawom przyrody organizowanej przez OBI, PAU i UJ, przyszedł czas podsumowań. Wówczas pojawiła się idea wspólnego ośrodka OBI i UJ. Ideę tę gorąco poprał Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, JM prof. Korol Musioł. Później jesienią 2007 r. w rektoracie UJ odbyło się pierwsze spotkanie grupy inicjatywnej. Z czasem grupa ta przekształciła się w Komitet Sterujący w skład którego weszli: Rektor UJ i przewodniczący grupy prof. Korol Musioł, ks. prof. Michał Heller dyrektor OBI (współprzewodniczący grupy), prof. Andrzej Pelczar, prof. Jan Kozłowski (który później zrezygnował z udziału w pracach grupy), Dziekan Wydziału Filozoficznego PAT ks. prof. Stanisław Wszołek, dr Jacek Urbaniec (jako sekretarz grupy) oraz ks. dr hab. Janusz Mączka prof. UPJPII.

W wyniku dłuższych dyskusji zdecydowano o powołaniu Centrum jako samofinansującej się jednostki międzyuczelnianej (UJ i UPJPII), na co zezwalała nowa Ustawa o Szkolnictwie Wyższym. Nazwa: "Centrum Kopernika" niemal od samego początku nie budziła wątpliwości. Ponieważ jednak w Polsce jest wiele instytucji, które za patrona obrały sobie Mikołaja Kopernika (np. Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika w Warszawie, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Centrum Nauki „Kopernik” w Warszawie), zdecydowano się na pełną nazwę: Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych. Odróżnia ona nasze Centrum od innych, wyżej wspomnianych instytucji, a także wyraźnie nawiązuje do Ośrodka Badań Interdyscyplinarnych. Fundusze na działalność Centrum Kopernika pochodzić miały z przyznanej prof. Hellerowi Nagrody Templetona.

Uroczysta inauguracja Centrum Kopernika odbyła się w dniu 2 października, o godz. 13.00, w Collegium Maius UJ. Po przemówieniach rektora UJ, rektora PAT i Charlesa Harpera, wiceprezesa Fundacji Templetona, został podpisany akt erekcyjny. Następnie dyrektor Centrum ks. prof. Michał Heller wygłosił krótki wykład prezentujący Centrum, jego cele i plany. Po uroczystości w sali Stuba Communis wzniesiono toast winem pochodzącym z winnicy UJ. Powołaniu Centrum Kopernika towarzyszyła zorganizowana w dniach 3-4 października 2008 r. w Audytorium Maximum konferencja pt. „Czy nauka zastąpi religię?”. Konferencja odbyła się na cześć laureata Nagrody Templetona, ks. prof. Michała Hellera.

Celem wspierania działalności Centrum Kopernika została założona Fundacja Centrum Kopernika. Prezesem Fundacji został ks. dr hab. Janusz Mączka, a wiceprezesem – mecenas Marcin Gorazda.

Szczegółową historię OBI oraz Centrum Kopernika opisano w materiałach udostępnionych w załącznikach. Sprawozdania z działalności Centrum Kopernika opublikowane zostały na łamach Copernicus Center Reports (patrz: załączniki).